ارتودنسی کودکان، یک روش درمانی خاص و مفید برای رفع و اصلاح مشکلات و ناهنجاریهای دندانها و دو فک است که بسته به نوع و شدت مشکل، در سن مناسب و به مدت لازم توسط متخصص ارتودنسی صورت میگیرد. ارتودنسی کودکان، به دلیل کاملنشدن رشد فکها میتواند کارآمدتر از ارتودنسی بزرگسالان واقع شود؛ اما برای انجام صحیح و رسیدن به نتیجه مطلوب، رعایت بهداشت و استفاده از ابزارهای ویژه و کارآمد اهمیت بالایی دارد.
ارتودنسی پیشگیری در کودکان
درمان ارتودنسی در دوران کودکی، راهی مناسب برای پیشگیری از بروز و افزایش مشکلات دندان و فک در آینده است. درواقع در گذشته تصور بر این بود که برای ارتودنسی باید دندانهای دائمی به طور کامل دربیایند و رشد فک ثابت شود؛ اما پیشرفت علم نشان داد که در همان سنین پایین نیز میتوان در صورت تشخیص مشکلات نامرتبی و کجی دندانها، به متخصص مراجعه کرد و مانع از بیشترشدن اینگونه مشکلات در بزرگسالی شد.
انواع ارتودنسی کودکان
انواع ارتودنسی در کودکان، شبیه به روشهای ارتودنسی مورداستفاده در بزرگسالان است؛ اما بااینحال برخی از این روشها، ویژگیهای دیگری نیز دارند که مخصوص کودکان است. بهطورکلی انواع ارتودنسی کودکان عبارتاند از:
ارتودنسی فلزی
ارتودنسی فلزی در کودکان، مشابه بزرگسالان انجام میشود و زیبایی قابلتوجهی ندارد. در این روش ارتودنسی، از سیم و براکتهای فلزی استفاده میشود. به این صورت که سیم قوسی از داخل براکتها عبور میکند و از دندان آسیاب یک سمت تا دندان آسیابی سمت دیگر کشیده شده و با نوارهای پلاستیکی کوچکی در جای خود محکم میشود.
طول درمان ارتودنسی فلزی به طور میانگین بین ۱ تا ۳ سال است که مدتزمان دقیق آن بستگی به فرزند شما داشته و بر اساس شدت ناهنجاریها تعیین میشود. در طول درمان با ارتودنسی فلزی، شما باید به طور مرتب (ماهی یکبار) کودک خود را نزد متخصص ببرید تا پیشرفتهای حاصلشده چک شود و سیم ارتودنسی نیز سفت گردد. پزشک برای محکم کردن ارتودنسی، سیم و نوارهای لاستیکی را تنظیم میکند و با این کار فشار لازم برای حرکت صحیح دندانها را افزایش میدهد. معمولاً کودک پس از سفتشدن ارتودنسی کمی احساس درد خواهد داشت که بهمرورزمان رفع میشود.
ارتودنسی سرامیکی
ارتودنسی سرامیکی از لحاظ تمامی مراحل و اجزای مورداستفاده، مشابه ارتودنسی فلزی بوده و تنها تفاوت آن در جنس براکتهای بهکاررفته است. براکتهای سرامیکی همرنگ دندان هستند و وقتی روی آن چسبانده میشوند، کمتر در دید قرار میگیرند و لبخندی زیبا به شخص هدیه میکنند.
در ارتودنسی سرامیکی، براکتها روی دندان قرار گرفته و سیم قوسی هم از بین آنها عبور میکند و با نوارهای لاستیکی محکم میشود. در این روش نیز مانند ارتودنسی فلزی، باید هر ماه به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید تا سیم و نوارهای لاستیکی را برای فرزندتان سفت کند و دندانها را به موقعیت مناسب سوق دهد. مدت درمان ارتودنسی سرامیکی نیز به طور متوسط ۱ تا ۳ سال است.
ارتودنسی لینگوال
در ارتودنسی لینگوال برخلاف سایر روشهای ارتودنسی، براکتها در سطح پشتی دندانها چسبیده میشوند. این ویژگی باعث میشود که براکتها از دید دیگران مخفی بمانند و اصلاً دیده نشوند؛ بنابراین درصورتیکه میخواهید ارتودنسی فرزندتان قابلتشخیص نباشد، لینگوال بهترین انتخاب برای شما است.
ارتودنسی شفاف
ارتودنسی شفاف، جدیدترین روش ارتودنسی محسوب میشود که در آن، ابتدا ارتودنتیست دندانهای شما را اسکن کرده و قالبی کلی از آن تهیه میکند. سپس نتیجه اسکن را به لابراتوارهای پیشرفته میفرستد تا الاینرهای شفاف را به شما تحویل دهد. کار الاینرها هم ایجاد فشار روی دندانها است که لازم است در روز ۲۴ ساعت روی دندان باشند و فقط هنگام غذا و مسواک از دهان خارج شوند.
دکتر ندا جوشن، نخستین متخصص ارتودنسی در یزد هستند که قادر به ارائه ارتودنسی شفاف برای بیماران خود شدهاند؛ بنابراین درصورتیکه مایل به انتخاب این روش درمانی برای فرزند خود هستید، میتوانید به ایشان مراجعه کنید. لازم به ذکر است که در روش ارتودنسی شفاف، باید هر ۲ یا ۳ هفته یکبار به متخصص ارتودنسی خود مراجعه کنید تا الاینرهای شفاف را تعویض کند و روند درمان به طور صحیح ادامه یابد.
ارتودنسی متحرک
ارتودنسی متحرک بهترین روش درمان ارتودنسی در کودکانی است که هنوز دندانهای شیری دارند. در این روش، پزشک پلاک متحرک مخصوصی میسازد که با آن ناهنجاریهای خفیف یا متوسط در کودکان رفع میشود. همچنین این روش برای درمان مواردی مانند کجی دندانها، اورجت، اوربایت، قرارگیری غلط دندانها روی هم و… به کار میرود. ارتودنسی شفاف از شاخههای ارتودنسی متحرک است.
در ارتودنسی ثابت اما نیرویی که به دندانهای شیری کودک وارد میشود تا آنها را در جای صحیح خود قرار دهد، نیرویی ثابت و مداوم است که میتواند ریشه دندانهای او را تحلیل کرده و از بین ببرد. نتیجه این موضوع هم لق شدن دندانهای شیری است؛ بنابراین روش ارتودنسی ثابت برای کودکانی که دندانهای شیری دارند انجام نمیشود.
مزایای ارتودنسی کودکان
ارتودنسی در کودکانی که دارای مشکلات و ناهنجاریهای دندان و فک هستند مزیتهای زیادی دارد. برای مثال:
- از بروز مشکلات در بزرگسالی پیشگیری میکند.
- بدون نیاز به جراحی مشکلات فک را درمان میکند.
- درد آن در سنین رشد کمتر است.
- از عادات غلط مثل مکیدن انگشت جلوگیری میکند.
- کیفیت درمان در سنین رشد بیشتر و مدت آن کمتر است.
- از رشد نامتعارف فک جلوگیری میکند.
- ایراداتی مانند ناهنجاری گیجگاهی فکی را درمان میکند.
- مانع از مشکلات تنفسی میشود.
معایب ارتودنسی کودکان
ارتودنسی کودکان در کنار مزایای زیاد، معایبی هم دارد که قبل از اقدام باید موردتوجه قرار بگیرد. برخی از این معایب عبارتاند از:
- احساس درد و ناراحتی در روزهای اول
- بروز درد پس از هر بار تنظیم
- مشکلات مراقبت از ارتودنسی در کودکان
- هزینه بالا
- احتمال عدم همکاری کودک
طول درمان ارتودنسی کودکان
طول درمان ارتودنسی در کودکان متفاوت است و بهطورکلی به این موارد بستگی دارد:
سن بیمار
سن بیمار از عوامل مهم و مؤثر در طول مدت درمان ارتودنسی است که با هم رابطه مستقیم دارند. به این صورت که هر چه سن بیمار کمتر باشد، مدتزمان درمان او نیز کوتاهتر خواهد بود. درواقع ازآنجاکه فک و دندانهای کودکان هنوز در حال رشد است، راحتتر و سریعتر حرکت کرده و به شکل مدنظر میرسند؛ اما در افراد مسن این مدتزمان طولانیتر است.
میزان پایبندی به رعایت بهداشت دهان و دندان
رعایت بهداشت دهان و دندان در طول درمان ارتودنسی اهمیت زیادی دارد و درصورتیکه توجه کافی به آن نشود میتواند مشکلاتی مانند عفونتهای لثه، خرابی دندانها و بیشترشدن مدتزمان پیشبینی شده را به وجود آورد.
پیگیری برنامه درمانی از سوی بیمار
پیگیری برنامه درمانی، سبب دستیابی سریعتر و بهتر به نتیجه دلخواه میشود. درواقع با رعایت و عمل به توصیههای متخصص ارتودنسی و حضور در تمامی جلسات و قرارهای ملاقات، میتوانید سبب کاهش مدتزمان درمان شوید.
سطح سلامت دندانها
سلامت دندانها نیز در زمان ارتودنسی بسیار مؤثر است؛ بهطوریکه عدم رعایت بهداشت دهان و دندان، یا واردشدن هرگونه آسیب به دندانها که سطح سلامت آنها را کاهش دهد، میتواند زمان درمان را بیشتر کند.
نوع ارتودنسی بهکاررفته برای صافشدن دندانها
نوع ارتودنسی (ثابت، متحرک یا نامرئی) هم در طول مدت ارتودنسی بسیار تأثیرگذار است. بهطورکلی زمان درمان ارتودنسی ثابت کوتاهتر است و دندانها سریعتر به موقعیت دلخواه میرسند؛ اما در ارتودنسی متحرک شرایط بر اساس شدت ناهنجاریها فرق میکند. اگر شدت مشکلات زیاد باشد، مدت درمان آن از ارتودنسی ثابت طولانیتر میشود؛ درحالیکه اگر مشکل کوچک و جزئی باشد، ممکن است ارتودنسی متحرک کمتر از یک سال طول بکشد.
زمان مناسب ارتودنسی کودکان
بهترین زمان برای درمان ارتودنسی کودکان، قبل از این است که فرزندتان آخرین دندانهای آسیاب کودک خود را از دست بدهد که این سن معمولاً بین ۱۲ تا ۱۴ سال متغیر است. اگر درمان خیلی زودتر شروع شود، ممکن است به دلیل وجود دندانهای شیری، مدتزمان درمان و آسیبهای وارده بیشتر شود. از سوی دیگر درمان دیرهنگام نیز میتواند انجام ارتودنسی را دشوار یا حتی نیازمند به جراحی کند؛ بنابراین بهترین کار مراجعه به متخصص ارتودنسی و مشورت با اوست. مهمترین مشکلاتی که بروز آنها مراجعه به متخصص را ضروری میکند عبارتاند از:
عقب بودن فک پایین
بهترین زمان اصلاح عقب بودن فک پایین، یک سال قبل از سن بلوغ کودک بوده که این سن در دختران به طور میانگین بین ۱۰ تا ۱۱ سال و در پسرها نیز بین ۱۱ تا ۱۲ سالگی است. هدگیر یا دستگاه فانکشنال وسیلهای است که برای اصلاح این موضوع به کار میرود.
تنگی فک بالا
بهترین سن برای درمان این مشکل، قبل از ۱۳ سالگی و درواقع پیش از این است که درز میانی فک بالا، استخوانی شود. این ناهنجاری در کودکانی که از راه دهان تنفس میکنند بیشتر اتفاق میافتد و درمان آن بهوسیله دستگاههای مخصوصی انجام میشود که ابتدا کام را از قسمت درز کامی، باز کرده و سپس تنگی فک بالا را اصلاح میکند.
جلو بودن فک پایین یا عقب بودن فک بالا
زمان مناسب و توصیهشده برای اصلاح این ناهنجاریها، قبل از ۸ سالگی و با تکمیل رشد دندانهای ثنایای بالا است. لازم به ذکر است که طبق گفتهها، امکان اصلاح و دخالت در این زمینه تا ۱۳ سالگی نیز وجود دارد. فیس ماسک وسیله موردنیاز برای درمان این مشکل است.
اپن بایت در ارتودنسی کودکان
اپن بایت ممکن است به دلیل مشکلات ژنتیکی یا عادتهای غلط (تنفس دهانی، مکیدن انگشت و…) رخ بدهد. در کودکی میتوان به کمک پلاکهای متحرک خاصی، رشد دندانهای عقب را کنترل و رشد دندانهای جلو را تسهیل کرد تا فاصله عمودی بین دندانها برطرف شود.
افتادن زودهنگام دندان شیری
افتادن زودهنگام دندانهای شیری، از مهمترین دلایل نامرتب درآمدن و جابهجایی دندانهای دائمی است؛ چون در این صورت فضای لازم برای رشد دندانهای دائمی شکل نمیگیرد. استفاده پیشگیرانه از فضانگهدار ارتودنسی، بهترین کار برای درمان این مشکل به شمار میرود.
درصورتیکه برخی ناهنجاریهای ارثی، مشکلات دندانی را شدیدتر کنند، نیاز کودک به ارتودنسی بیشتر میشود.
ارتودنسی کودکان تا چه سنی انجام میشود؟
بهطورکلی درمان ارتودنسی، محدودیت سنی ندارد و برای همه افراد امکانپذیر است؛ اما بااینحال شروع درمان ارتودنسی در کودکی و نوجوانی به دلایل مختلفی، بهتر است. برخی از این دلایل عبارتاند از:
- درمان راحتتر
- کاهش احتمال پوسیدگی دندانها
- افزایش اعتمادبهنفس
مراقبتهای ارتودنسی کودکان
مراقبت از دهان و دندان و رعایت بهداشت آنها امری مهم در زمان درمان ارتودنسی و نیز پس از آن است. ازآنجاییکه دستگاههای ارتودنسی مانند بریس و همچنین اجزایی که در دهان قرار میگیرند، احتمال پوسیدگی دندانها را افزایش میدهند، توجه به بهداشت دهان در کودکانی که از ارتودنسی استفاده میکنند اهمیت بیشتری دارد. مراقبت از دندانها در طول درمان ارتودنسی سختیهایی دارد که با اندکی دقت میتوان بهخوبی بر آنها غلبه کرده و از سلامت دندانها مراقبت کرد.
طریقه صحیح مسواکزدن دندان با بریس
اگر ارتودنسی کودک همراه با بریس است آنها باید دفعات مسواکزدن خود را افزایش دهند و بهخصوص پس از وعدههای غذایی حتماً از مسواک استفاده کنند تا در ناحیه دندانها پلاک جمع نشود.
مسواکزدن دندانها با بریس، باید به طور موازی با کف دهان باشد و درواقع مسواک در پهلوی عمودی دندانها قرار بگیرد. توجه داشته باشید که باید برای هر دندان بهصورت جداگانه وقت گذاشته شود و با دقت و حوصله، سر هر دندان را چند دقیقه با حرکات مدور مسواک بزنید.
دقت داشته باشید که باید همه قسمتهای دندان (بالای دندانها، پشت دندانها و دندانهای آسیاب) را کاملاً مسواک بزنید تا از پوسیدگی آنها جلوگیری کنید.
استفاده از نخ دندان در ارتودنسی کودکان
استفاده از نخ دندان به طور روزانه و تا وقتی که براکتهای ارتودنسی روی دندانهای کودک قرار دارد، اهمیت قابلتوجهی دارد و از تجمع مواد غذایی به دور براکتها جلوگیری میکند؛ بنابراین این تصور که استفاده از نخ دندان با وجود براکتها ممکن نیست، کاملاً اشتباه است و کودکان و نوجوانان باید نحوه استفاده صحیح از آن را یاد بگیرند.
استفاده از دهانشویه از مراقبتهای ارتودنسی کودکان
استفاده از دهانشویههایی که فلوراید دارند در کنار مسواکزدن، میتواند جایگزینی مناسب برای نخ دندان و سختیهای آن باشد. پس با اینکه رعایت بهداشت دهان و دندان در دوره درمان ارتودنسی، بر پایه مسواک و نخ دندان است؛ اما دهانشویه هم میتواند موردی مؤثر در پاکیزگی دندان و لثه به شمار برود.
روش استفاده صحیح از دهانشویه به این صورت است که باید یکبار در روز پس از مسواکزدن و کشیدن نخ دندان و نیز قبل از خوابیدن انجام شود. همچنین برای اثرگذاری بهتر مواد دهانشویه، توصیه میشود حداقل تا ۳۰ دقیقه پس از مصرف، غذا یا آب میل نشود.
رعایت بهداشت دهان و دندان در کودکان
رعایت بهداشت دهان و دندان در کودکان به دلیل شرایط خاص ارتودنسی اطفال، اهمیت بیشتری دارد. خاصیت سیمها و دستگاههای ارتودنسی طوری است که بهراحتی سبب تجمع مواد غذایی در لابهلای براکتها و درنتیجه پوسیدگی دندانها میشوند؛ بنابراین استفاده از مسواک و نخ دندان ضروری است و والدین باید در این راستا به کودک خود کمک کنند و به طور منظم او را به معاینه ببرند.
رعایت رژیم غذایی یکی از مراقبتهای ارتودنسی کودکان
رعایت رژیم غذایی از مهمترین مراقبتهای ارتودنسی در کودکان محسوب میشود که برای نتیجهگیری بهتر در طول درمان ارتودنسی باید موردتوجه قرار بگیرد. برخی مواد غذایی ممکن است باعث آسیب به براکتها یا دندانها شوند؛ ازاینرو بهتر است با ایجاد تغییرات مفید و کارآمد در رژیم غذایی، از بروز چنین اتفاقاتی جلوگیری کنید. توصیه میشود که هنگام تعویض یا تنظیم سیمهای ارتودنسی تا ۴۸ ساعت، خوراکیهای نرم مصرف شود تا هم کودک احساس درد کمتری داشته باشد و هم اینکه براکتها لق نشوند.
بهترین مواد غذایی برای مصرف کودکان در دوران ارتودنسی:
- تخممرغ آبپز
- سوپ
- برنج و پاستای خیلی نرم
- پوره
- شیر
- ماست
- شیربرنج
- فرنی
- انواع پودینگ
- املت
- نانهایی با بافت نرم
از سوی دیگر مصرف برخی مواد غذایی در زمان ارتودنسی اصلاً توصیه نمیشود. برخی از این غذاها عبارتاند از:
- شیرینیجات و مواد قندی
- مواد غذایی سفت و چسبناک (مثل برخی شکلاتها)
- سبزیجات و میوههای سفت (بهتر است آنها را بهصورت پختهشده میل کنید)
- آبنباتها و شکلاتهای سفت، آدامس، پاپکورن، آجیل و… (تا جای ممکن خودداری شود)
ابزارهای لازم برای ارتودنسی کودکان
متخصصان ارتودنسی برای انجام درمان ارتودنسی به ابزارهای تخصصی موردنیاز در این زمینه و وسایلی مانند بریس، براکت، سیم و کش احتیاج خواهند داشت.
بریس ارتودنسی
بریس ارتودنسی مجموعهای از چندین قطعه است که به هم متصل میشوند و برای انجام درمان ارتودنسی روی همه یا تعدادی از دندانها قرار میگیرند. براکتها و سیم ارتودنسی مهمترین قطعات بریس به شمار میروند؛ اما بسته بهشدت ناهنجاریها، ممکن است ابزارهای دیگری مانند بند، کش (الاستومر) و… هم در بریس به کار بروند.
براکت ارتودنسی
براکت در ارتودنسی از ابزار های مهمی است که دو نوع فلزی و سرامیکی دارد. این ابزار توسط متخصص ارتودنسی براکت را با استفاده ا چسب یا سیمان مخصوص دندانپزشکی به روی دندانها می چسباند. براکتها معمولاً یک یا دو شیار دارند که سیم ارتودنسی از میان آنها میگذرد و در موقعیت مناسب قرار میگیرند.
سیم ارتودنسی
سیم ارتودنسی در کنار براکتها، از اصلیترین لوازم ارتودنسی است و وظیفه آن واردکردن نیرو به دندانها و حرکتدادن آنها است. ارتودنتیست سیم را به حالت قوسی درآورده و سپس در داخل شیارهای براکتها قرار میدهد تا موقعیت دندانها را اصلاح کند.
بند ارتودنسی
بند ارتودنسی از وسایل ارتودنسی است که برای نگهداشتن بریس به کار میرود. جنس این بند از فولاد ضدزنگ است که متخصص آن را دور دندان کودک میبندد. این بند همچنین برای دندانهای عقب بیشتر استفاده میشود.
کش ارتودنسی
کش دندان یک نوع نوار باریک از جنش لاستیک است که برای فیکس شدن وبهبود روابط فکها در ارتودنسی به کار میرود. این کش برای استقرار صحیح دندانها، در قسمتهای عقبی یا جلویی دندان و یا بین براکتهای پایین و بالا قرار میگیرد. متخصص ارتودنسی برای رفع و درمان ناهنجاریهای دندان و فک، علاوه بر بریس، از این کشها نیز استفاده میکند. از مهمترین کاربردهای کش ارتودنسی میتوان به این موارد اشاره کرد:
- اصلاح برخی مشکلات فکی مثل آندربایت و اوربایت
- رفع مشکلات همپوشانی فک یا مالاکلوژن
- سرعتبخشی به روند درمان با افزایش نیروی وارده به دندانها
- تأثیر رنگ کش ارتودنسی در زیبایی دندانها و لبخند
هوک ارتودنسی
هوک ارتودنسی وسیلهای قلاب مانند برای اتصال کش یا الاستومر است و برای متصل شدن به براکت کاربرد دارد.
دستگاه هربست (Herbst appliance)
دستگاه ارتودنسی نیز از وسایل مورداستفاده در ارتودنسی است که در اصلاح اوربایت تأثیر زیادی دارد. جنس این دستگاه از فولاد ضدزنگ است و سبب حرکت دندانهای فک بالا به عقب و حرکت دندانهای فک پایین به سمت جلو میشود. مدتزمان مناسب برای استفاده از هربست، حدود ۱۲ تا ۱۵ ماه است و بیشتر برای نوجوانان و افرادی که در سن رشد هستند به کار میرود.
جداکننده بیندندانی یا فضا نگهدارنده
جداکننده بیندندانی از دیگر وسایل فضانگهدار است که به شکل حلقههای کشی یا استیل مابین دندانها به کار میرود. این وسیله فشار لازم را بین دو دندان وارد میکند تا فضای خالی ایجاد شود. اهمیت فضای خالی هم برای قراردادن باند ارتودنسی در جلسات بعدی است. جداکنندهها ممکن است به دلیل فشاری که وارد میکنند، سبب ایجاد دردی خفیف شوند و درصورتیکه این درد شدید باشد، ارتودنتیست میتواند مصرف مسکن مناسب را تجویز کند. از مصرف خوراکیهای چسبناک یا استفاده از خلالدندان هنگام وجود جداکننده، پرهیز کنید.
پلاک ارتودنسی یا ریتینر
پلاک ارتودنسی یا ریتینر از دیگر وسایل ارتودنسی است که پس از پایان ارتودنسی مورداستفاده قرار میگیرد. وظیفه ریتینر جلوگیری از بازگشت دندانها به حالت اولیه پس از اتمام ارتودنسی است. درواقع گاهی دندانها بعد از برداشتن اجزای ارتودنسی، تمایل دارند به وضعیت قبلی خود برگردند که در این شرایط، استفاده از پلاک یا ریتینر جلوی این امر را میگیرد. پلاکها در دو نوع ثابت و متحرک وجود دارند که توسط متخصص ارتودنسی تجویز میشوند.
فنر مارپیچی
فنر مارپیچی برای بازکردن یا حفظ فاصله بین دندانها در ارتودنسی به کار میرود که محل قرارگیری آن هم بین براکتها و روی سیم ارتودنسی است.
لینک کوتاه : https://dr-mollaei.com/?p=7140
